Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Pomiń baner

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Czy przeszłość jest kluczem do przyszłości?

Czy przeszłość jest kluczem do przyszłości?

"Świat jaki znamy odchodzi; jednak to przeszłość jest kluczem do przyszłości" to cytat z gry komputerowej "Wiedźmin 2: Zabójcy królów", który można odnieść również do geologii. O znaczeniu badań historii życia na Ziemi dla przewidywania scenariuszy rozwoju biosfery oraz w zapobieganiu lub ograniczeniu kryzysów biotycznych w przyszłości pisze dr hab. Bogusław Kołodziej, prof. UJ z Instytutu Nauk Geologicznych.

Kiedy w internecie szukamy frazy "przeszłość jest kluczem do przyszłości" to wyszukiwarki internetowe odsyłają nas m.in. do cytatu z gry komputerowej "Wiedźmin 2: Zabójcy królów": "Świat jaki znamy odchodzi; jednak to przeszłość jest kluczem do przyszłości". Natomiast bardzo rzadko, w przeciwieństwie do wyszukania angielskiej wersji tej frazy ("The past is the key to the future"), wyszukiwarki odsyłają do stron związanych z geologią.

Znacznie lepiej znana jest jedna z podstawowych zasad w geologii: "Teraźniejszość jest kluczem do przeszłości". Zasada aktualizmu zakłada, że w przeszłości geologicznej panowały podobne procesy fizyczne i chemiczne (a tym samym procesy geologiczne) jak obecnie. Należy jednak pamiętać, że chociaż prawa fizyki i chemii w przeszłości były takie same jak obecnie, to procesy geologiczne odbywały się często w nieaktualistycznych warunkach. Na etapie wczesnej Ziemi procesy te przebiegały w warunkach beztlenowej atmosfery. Natomiast w karbonie poziom tlenu w atmosferze był znacznie wyższy niż obecnie, co uważa się sprzyjało rozwojowi olbrzymich owadów (fot. 1). Inne były również w przeszłości relacje biotyczne. Za przykład niech służy ewolucja roślin okrytozalążkowych (rośliny kwiatowe udokumentowane są dopiero od okresu kredowego), która sprzyjała ewolucji owadów. W tym kontekście można także badać, jak zmieniali się konstruktorzy raf oraz rola i znaczenie różnych grup zamieszkujących rafy (zobacz artykuły "Ewolucja raf, czyli rafa jest teatrem" i "Czy król Karol kupi królowej korale?").

Hasło przewodnie jednej z konferencji paleontologicznej organizowanej przez Instytut Nauk Geologicznych UJ brzmiało: "Aktualizm i antyaktualizm w paleontologii". Co nie znaczy, że badanie nieaktualistycznych ekosystemów dawnej Ziemi (są to swoiste naturalne laboratoria z przeszłości) nie ma znaczenia dla zrozumienia funkcjonowania obecnej biosfery.

Hasło "Przeszłość jest kluczem do przyszłości" ("The past is the key to the future") w ostatnich latach zyskuje popularność. Kopalny zapis długotrwałych zmian środowiskowych pozwala przewidzieć np. konsekwencje obecnych zmian klimatycznych. Wiedza o wpływie zmian środowiskowych (nie tylko klimatycznych, ale również innych, np. zmian natlenienia i trofizmu wód oraz zmian poziomu oceanów) dostarcza czasowej, geologicznej perspektywy) dla zrozumienia skutków obecnych zmian środowiskowych i przewidywania scenariuszy rozwoju poszczególnych ekosystemów (np. raf) i całej biosfery. Dlatego znajomość przyczyn i konsekwencji kryzysów środowiskowych w przeszłości, skutkujących m.in. pięcioma wielkimi wymieraniami w historii Ziemi ("The Big Five") ma niebagatelne znaczenie w zapobieganiu lub ograniczeniu kryzysów biotycznych w przyszłości. Część naukowców uważa, że szóste wymieranie już się rozpoczęło.

Na zakończenie warto przytoczyć cytat z "Zaginionego symbolu” Dana Browna: "Przeszłość kryje klucz do przyszłości nauki" (tłum. Z. Kościuk). Co prawda nie chodziło tutaj o geologię.

Z historią rozwoju życia na Ziemi można zapoznać się odwiedzając Centrum Edukacji Przyrodniczej.

dr hab. Bogusław Kołodziej, prof. UJ
Instytut Nauk Geologicznych
Wydział Geografii i Geologii

 

Notatka opublikowana została również na stronie Instytutu Nauk Geologicznych UJ, gdzie zamieszczane są popularnonaukowe artykuły z cyklu #POZNAJ ŚWIAT - ing.uj.edu.pl/poznajswiat.

 Rekonstrukcja lasu karbońskiego na wystawie w Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ

Fot. 1. Rekonstrukcja lasu karbońskiego z drzewiastymi paprotnikami, olbrzymią ważką i krocionogiem. Inne dioramy z poglądowymi rekonstrukcjami kopalnych środowisk można obejrzeć w Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ. cep.uj.edu.pl/wystawy/historia-zycia-na-ziemi

Polecamy również
Zrozumieć, zamiast dyscyplinować

Zrozumieć, zamiast dyscyplinować

Nocna zmiana, czyli pestycydy szkodzą bez względu na porę doby

Nocna zmiana, czyli pestycydy szkodzą bez względu na porę doby

Zielona Sahara, czyli jak powstał starożytny Egipt

Zielona Sahara, czyli jak powstał starożytny Egipt

Zanim przyjdą po nas z grabiami

Zanim przyjdą po nas z grabiami

Zagnieżdżone portlety Zagnieżdżone portlety

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron