Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Nawigacja okruszkowa Nawigacja okruszkowa

Nawigacja Nawigacja

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Metafizyka światła w sztuce współczesnej

Metafizyka światła w sztuce współczesnej

Czym jest sztuka światła? Jakie trendy filozoficzne stanowią jej fundament? Tym zagadnieniami zajmuje się w swoich badaniach dr Paulina Tendera z Katedry Porównawczych Studiów Cywilizacji UJ.

Więcej o nauce?! Dołącz do profilu strony. www NAUKA.uj.edu.pl na Facebooku 

„Zajmuję się współczesną sztuką światła od pięciu lat, wcześniej interesowała mnie i nadal bardzo interesuje europejska metafizyka światła. Na ten temat powstała książka „Od filozofii światła do sztuki światła" (2014), którą znaleźć można na stronach uniwersytetu" – wyjaśnia dr Tendera.

Nadia Issa, Klepsydra, 2016 (archiwum własne autorki pracy)

Sztuka światła to dziedzina twórczości artystycznej, która może być rozumiana bardzo różnorodnie. Czasem mówi się, że sztuką światła jest na przykład gotycki witraż lub bizantyjska mozaika. Wiele w tym prawdy – ówcześni twórcy wspaniale wykorzystywali światło zarówno w znaczeniu fizykalnym jak i symbolicznym. Inspirowała ich przecież ogromna, wielowiekowa tradycja metafizyki światła, która sięga Platona. Mimo to, nazwa „sztuka światła" upowszechniła się dopiero w XX wieku, co miało pewien związek z odkryciem żarówki i światła elektrycznego. Dziś pod nazwą sztuki światła rozumie się przede wszystkim sztukę nowych mediów, w której światło stanowi najważniejsze źródło doświadczenia estetycznego i sens dzieła sztuki.

Projekt badawczy Pauliny Tendery dotyczy sztuki współczesnej, a jego podstawą są filozoficzne zainteresowania autorki, odwołujące się do nurtu neoplatońskiego w filozofii. Nie interesują jej kwestie związane z przypisywaniem etycznych wartości dziełu, nie bada też indywidualnego, emocjonalnego doświadczenia dzieła sztuki. Nie zastanawia się i nie kataloguje każdej instalacji świetlnej. „Szukam tych przedstawień, które posiadają silny i wyrazisty kontekst religijny lub kulturowy – one dla filozofii mają szczególne znaczenie. Tropię te dzieła, w których zachował się symbol, które nie uległy alegoryzacji i uproszczeniu do form metaforycznych" – tłumaczy badaczka z UJ. W odróżnieniu od metafory i alegorii, symbol jest znakiem, który posiada bardzo wiele ukrytych znaczeń religijnych, filozoficznych i kulturowych. Metaforą pokoju może być biały gołąb, ale nie sposób powiedzieć, że Gwiazda Dawida lub Krzyż są metaforami czegoś. To symbole religijne, za którymi ciągnie się dziejowa i kulturowa narracja budująca ich sens, który jest obiektywny, co nie znaczy, że czytelny dla każdego.

Alicja Panasiewicz, Kałuża Św. Tomasza. Jak tłumaczy autorka
pracy: światło odbite od wody poruszanej wiatrem – kałuża na ulicy
Św. Tomasza. Estetyka Św. Tomasza z Akwinu zafascynowanego światłem,
wyrażonym w średniowiecznej formule „consonantia et claritas"
– harmonia i blask. „Światło jest przyczyną rozkoszy estetycznych"
pisał Św. Tomasz z Akwinu.
Na podstawie internetowego portfolio artystki na stronie:
www.alicjapanasiewicz.net

Jedna z prac, które tu oglądamy zatytułowana jest Kałuża św. Tomasza. To doskonały przykład współczesnej sztuki światła, w której zawarty jest symbol a nie metafora. Aby zrozumieć tę pracę, jak sam tytuł sugeruje, należy znać choć trochę filozofię Tomasza z Akwinu: musimy rozstrzygnąć jak symbol światła rozumiała scholastyka (ogólnie – nauka uprawiana na średniowiecznych uniwersytetach), jak rozumiany jest Bóg przez to światło symbolizowany i w jakiej relacji pozostaje do stworzenia (światło symbolizuje bardzo często łaskę lub poznanie), jakim przeobrażeniom uległo pojęcie claritas (blask) w trzynastym wieku itd. Trudno uwierzyć, że praca o tak głębokiej treści teologicznej powstała zaledwie kilka lat temu.

Jeden z kluczowych wniosków studiów dr Tendery wskazuje też na to, że młode pokolenia odbiorców sztuki i kultury w ogóle nie ma już dzisiaj kontaktu z symbolem jako nośnikiem tożsamości kulturowej. Tym bardziej cieszy i zachwyca, że powstają w Polsce prace o szczególnej wadze intelektualnej, jak Macewy Włodzimierza Szymańskiego, Klepsydra Nadii Issy lub wspomniana Kałuża św. Tomasza Alicji Panasiewicz. „Moim zdaniem sztuka stworzona jest do myślenia, a myśleniem nie jest emocjonalne uniesienie czy wzruszenie, choć ostatecznie także droga myślenia ma prowadzić do piękna" – konkluduje dr Tendera.

--------------------------------------

Ilustracja pod tytułem tekstu:
Włodzimierz Szymański, Macewy, 2015

Polecamy również
Mądra Książka Roku 2018
Kryminalistyka od kuchni cz. II
Smartfon zamiast kilofa. Archeologia w XXI wieku
Mistrz Polikarp dyskutuje ze Śmiercią – prof. Maciej Włodarski o odnalezieniu nieznanego wydania utworu